logotyp

W dzisiejszym poście merytorycznym przyjrzymy się bliżej zespołowi impostora (The Impostor Phenomenon, IP), który można określić jako poczucie własnej intelektualnej fałszywości. Występuje u osób doświadczających rozbieżności między ich własną oceną swoich osiągnięć a ich oceną dokonywaną przez innych. Tym mianem określane są osoby, które osiągając sukcesy, doświadczają jednocześnie strachu przed porażką, oceną i uwidocznieniem ich braku kompetencji. Żywią one obawy, że raz osiągnięte sukcesy nie będą możliwe do powtórzenia. Własne dokonania wydają się im nieznaczące i przypisują je szczęściu, przypadkowi lub znajomościom. Skupiają się one natomiast w dużym stopniu na swoich potencjalnych porażkach, co może tłumaczyć wyniki badań mówiących o silnym związku między zespołem impostora a nasileniem objawów depresyjnych, czy lękowych. Stwierdzono również wysoką, dodatnią korelację między IP a neurotyzmem, ujemną korelację między IP a ekstrawertyzmem oraz wysoki, dodatni związek z perfekcjonizmem. Badacze twierdzą, że znaczącym aspektem zespołu impostora jest także zniekształcone postrzeganie pojęcia inteligencji. Objawia się ono przekonaniem, że inteligentne osoby nie muszą pracować ciężko, żeby osiągnąć sukces, a gdy rozwiązując jakieś zadanie, przyjdzie im to z łatwością, uznają, że było ono po prostu zbyt proste. Gdy muszą natomiast włożyć dużo wysiłku w wykonanie zadania, stwierdzają, że nie charakteryzują się w wystarczający sposób inteligencją, czy zdolnościami. Uważają bowiem, że inteligencja jest elementem stałym, a na porażki reagują poczuciem wstydu, czy bezsilności.

W badaniach potwierdzono, że osoby z wysokim nasileniem IP wykazują tendencję do: (1) stawiania sobie wysokich wymagań, (2) reagowania znacznie bardziej krytycznie w sytuacji doświadczania porażki, (3) generalizowania uczuć związanych z doświadczeniem porażki i dewaluowania pozytywnych informacji zwrotnych. Perfekcjonizm oraz strach przed porażką skutkują tym, że osoby z dużym nasileniem tego zespołu nie czerpią satysfakcji ze swoich sukcesów i funkcjonują w tak zwanym cyklu impostora (impostor cycle). „Rozpoczyna się on od obawy, czy możliwe będzie sprostanie wymaganiom, czemu może towarzyszyć lęk, czy objawy psychosomatyczne. Następnie może wystąpić jedna z dwóch sytuacji: 1) nadmierne przygotowywanie się do zadania lub 2) zwlekanie z jego podjęciem i ostatecznie praca w pośpiechu. Jeśli działanie zakończy się sukcesem, to w pierwszym przypadku jest ono przypisywane ciężkiej pracy, w drugim zaś — szczęściu.” Stwierdzono również , że osoby te mają tendencję do angażowania się w zadania o poziomie trudności nieadekwatnym do ich umiejętności np. wybierając zadania proste, przy których otrzymanie gratyfikacji jest praktycznie pewne. Prowadzi to do obniżenia własnych standardów w celu uniknięcia porażki, a także do dalszego trwania w cyklu impostora.

Filarowska, M., Schier, K. (2018). Zespół impostora, czyli o poczuciu intelektualnej fałszywości. Psychoterapia 2 (185) 2018 s. 35–45

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp