logotyp

Wpisy merytoryczne

Tekst wprowadzający do kategorii

Nadmierne korzystanie ze smartfonów jest obecnie problemem, z którym boryka się wiele ludzi na całym świecie. Może negatywnie wpływać nie tylko na naszą koncentrację, przyswajanie informacji czy czasy reakcji, ale także na samopoczucie i nastrój. Badacze nie są jednak zgodni, co do istnienia korelacji między czasem spędzonym z telefonem, a występowaniem objawów np. depresji - badania laboratoryjne z 2017 roku potwierdziły ten związek, podczas gdy przeprowadzane w podobnym czasie badania w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii nie wykazały istotnego wpływu smartfonów na nasze samopoczucie. Brak jednakowych wyników może być skutkiem płynności pojęć związanych z tym tematem.

Olson i in. (2021) zauważają jednak, że utrata kontroli nad czasem spędzonym z telefonem w ręku nie musi od razu powodować zaburzeń, aby zjawisko to stało się dla nas problematyczne. Długotrwałe korzystanie ze smartfona może negatywnie wpływać na naszą produktywność, jakość snu, sprawność fizyczną oraz socjalizację (in-person socialising). Niestety, badania pokazują, że rozwiązania technologiczne, mające na celu zredukowanie czasu wyświetlania treści, proponowane przez producentów telefonów i aplikacji nie przynoszą oczekiwanych efektów – dużą rolę odgrywa tu konflikt interesów (troska o użytkowników kontra chęć dotarcia do jak największej liczby klientów). Skrajne strategie radzenia sobie z tym problemem, jak na przykład korzystanie z prostej komórki czy dezaktywowanie profili w mediach społecznościowych, nie są przyjmowane z entuzjazmem. Według badań, użytkownicy mediów społecznościowych byliby w stanie zrezygnować z nich na rok, w zamian za kwotę sięgającą nawet 1000 dolarów.

Zespół badawczy przeprowadził eksperyment, w którym studenci postępowali zgodnie z 10-punktową instrukcją. Założono, że opisane w niej działania mogą pomóc ograniczyć korzystanie z telefonu. Badani stosowali takie techniki jak:
- wyłączenie niepotrzebnych powiadomień,
- włączenie trybu cichego (bez wibracji),
- zablokowanie czytnika linii papilarnych i rozpoznawania twarzy (w celu utrudnienia sobie dostępu do telefonu),
- zmiana kolorystyki ekranu i aplikacji na czaro-białą,
- usunięcie skrótów do mediów społecznościowych z ekranu głównego telefonu,
- przeniesienie możliwie jak największej ilości aplikacji z telefonu na komputer

Następnie, przez 2 lub 6 tygodni (w zależności od grupy), monitorowano czas wyświetlania treści na telefonie (screen time) za pomocą wbudowanej w urządzenie aplikacji. Wykorzystano również kwestionariusze, aby zmierzyć szereg innych zmiennych. Wyniki pokazały, że przeprowadzona interwencja skróciła czas korzystania z telefonu, poprawiła jakość snu oraz pamięć roboczą badanych. Wykazano również nieznaczną poprawę w zakresie negatywnego nastroju. Strategia ta może zainspirować zarówno terapeutów, pracujących z osobami uzależnionymi od korzystania z telefonu, jak i osoby, pragnące zredukować czas spędzany przed ekranem smartfona.

Olson J. A., Sandra D., Chmoulevitch D., Raz A., Veissière S. P., (2021) “A ten-step behavioural intervention to reduce screen time and problematic smartphone use.”
DOI: https://doi.org/10.31234/osf.io/tjynk 

Konflikty należą do jednych z częstszych problemów, z którymi zgłaszają pary się na psychoterapię. Mimo, iż wyniki badań mówią o negatywnym wpływie destruktywnych konfliktów na funkcjonowanie w związku, to jednak konstruktywne rozwiązywanie konfliktów może też wzmocnić relację. Badacze zgadzają się, że tym, co odróżnia pary dobrze funkcjonujące od tych źle funkcjonujących nie jest fakt występowania konfliktów, ale to, w jaki sposób są one rozwiązywane. Wyróżnia się trzy główne typy rozwiązywania konfliktów: 1) konstruktywne zaangażowanie (słuchanie partnera, współpraca, akceptacja jego punktu widzenia), 2) destruktywne zaangażowanie (konfrontacja, krytycyzm, oskarżanie, manipulacja) i 3) unikanie (wycofanie się z kontaktu).

Narracyjna terapia więzi integruje psychoterapię systemową z teorią przywiązania i psychoterapią narracyjną. Nie jest ona jednak, jak może sugerować nazwa, odmianą terapii narracyjnej, gdyż w odróżnieniu do niej – skupia się na potrzebach więzi i strategiach przywiązaniowych, a nie na opowieści jako podstawowym pojęciu. Dodatkowo, bliższe jest jej stanowisko obiektywistyczne, a nie subiektywistyczne, jak w przypadku terapii narracyjnej. W ujęciu narracyjnej terapii więzi za źródła konfliktu uważa się niezaspokojone potrzeby przywiązaniowe. Podczas psychoterapii, uwaga zwracana jest nie na pojedynczych strategiach przywiązaniowych, lecz na tym, co razem współtworzą w związku. Celem terapii pary w konflikcie nie jest, jednak bezpośrednie rozwiązanie sporu, ale wzmocnienie bliskości, tak aby partnerzy mogli efektywniej radzić sobie z nowo napotkanymi problemami. Praca terapeutyczna opiera się na trzech etapach. Pierwszym jest wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa, następnym – skupienie się na eksploracji własnych doświadczeń i refleksyjności na temat wzajemnych potrzeb przywiązaniowych i finalnie – rozważenie zmian, które mogą dotyczyć zachowań, emocjonalnych ustosunkowań wobec siebie czy partnera, czy też swojej roli w konflikcie.

Efektywność narracyjnej terapii więzi nie została jeszcze jednak zbadana. Jak pokazują natomiast badania realizowane z obszaru Terapii Pary Skoncentrowanej na Emocjach (która jest uznawana za pokrewną do omawianej), interwencje psychologiczne, których celem jest rozwiązanie problemów związanych z realizacją potrzeb przywiązaniowych w związku, przynoszą parze wiele korzyści np. wyciszenie konfliktów, czy wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa.

Chrząstowski, S. (2020). Konflikty w parze w perspektywie narracyjnej terapii więzi. Psychoterapia, 3 (194), s. 31–44.

DOI: 10.12740/PT/127513.

Daria Strzelczyk

TERAPIA DEPRESJI I STANÓW LĘKOWYCH Z WYKORZYSTANIEM KONI

Wykorzystanie zwierząt w leczeniu chorób znane jest w medycynie od dawna. Z hipoterapii korzystają najczęściej ofiary wypadków czy osoby z niepełnosprawnością fizyczną. Badania wykazują jednak, że konie to zwierzęta o niezwykle wysokiej inteligencji emocjonalnej (m.in. dzięki bardzo dobrze rozwiniętemu mechanizmowi „uciekaj lub walcz” i umiejętności czytania mowy ciała).
Naukowcy z Islamic Azad University przeprowadzili badania dotyczące wpływu koni na przebieg terapii pacjentów, u których zdiagnozowano depresję i stany lękowe. W badaniu wzięło udział 10 osób w wieku 25-35 lat, które przez 6 miesięcy uczęszczały na zajęcia terapeutyczne z udziałem koni (32 dwugodzinne sesje). Za pomocą pre- i posttestów (Five Facet Mindfulness Questionnaire, Pittsburgh Sleep Quality Index, Beck Depression and Anxiety Inventory) zmierzono jakość ich snu, poziom depresji i stanów lękowych oraz uważności.
Wyniki testów wykazały, że (w porównaniu do grupy kontrolnej, korzystającej ze zwyczajnej terapii) praca z końmi znacząco poprawiła uważność oraz pozytywnie wpłynęła na poziom depresji, stanów lękowych, jak i zaburzeń snu. Naukowcy twierdzą, że kluczową kwestią dla poprawy stanu zdrowia uczestników był fakt skupienia uwagi na interakcji z koniem oraz wykonywanie praktycznych zadań poza ścianami gabinetu.

Rezaee, M., Jarir Ahmadi, S., & Tavakoli Azghandi, M. (2020) Effectiveness of an Equine-Assisted Therapy Program for improvement of psychological symptoms of adults with depression and anxiety. Middle Eastern Journal of Disability Studies.

Aleksandra Alberska

POZYTYWNE SCHEMATY W TERAPII SCHEMATÓW OSÓB W OKRESIE PÓŹNEJ DOROSŁOŚCI

Terapia schematów (schema therapy, ST) to podejście o udowodnionej skuteczności w leczeniu zaburzeń osobowości oraz innych złożonych zaburzeń, którego podstawę konceptualizacji stanowią wczesne nieadaptacyjne schematy (early maladaptive schemas, EMS), rozumiane jako ogólne wzorce składające się z emocji, wspomnień i przekonań oraz dotyczące relacji osoby z innymi, wykształcone w dzieciństwie i utrwalane przez całe życie. W miarę rozwoju koncepcji, wprowadzono pojęcie wczesnych adaptacyjnych schematów (early adaptive schemas, EAS), definiowanych w analogiczny do EMS sposób, jednak stanowiących przeciwwagę, odpowiadając za kształtowanie pozytywnych – zamiast negatywnych – wzorców i przekonań.
Videler i in. (2020) postawili hipotezę, że praca z wczesnymi adaptacyjnymi schematami może istotnie przyczyniać się do efektywności terapii w grupie pacjentów z zaburzeniami osobowości w okresie późnej dorosłości. Dokonano przeglądu literatury oraz analizy studium przypadku, które pozwoliły na sformułowanie wstępnych wniosków, popierających hipotezę.
Okazało się, iż kierowanie uwagi na EAS w terapii schematów osób w okresie późnej dorosłości może prowadzić do wzmacniania Trybu Zdrowego Dorosłego (a więc do oddziaływania kluczowego dla pracy w terapii schematów, oznaczającego wspieranie pożądanych postaw i zasobów radzenia sobie pacjenta). Wśród możliwych rezultatów wymienia się także: ułatwione wprowadzanie technik doświadczeniowych, takich jak praca wyobrażeniowa, wzmacnianie relacji terapeutycznej oraz pomoc w zmianie negatywnych przekonań pacjenta.
Powyższe wnioski dają podstawy do dalszych badań, spośród których jako najważniejszą kwestię autorzy wskazują walidację Kwestionariusza Pozytywnych Schematów Younga dla osób w okresie późnej dorosłości (Young Positive Schema Questionnaire, YPSQ).

Videler, A. C., van Royen, R. J., Legra, M. J., Ouwens, M. A. (2020). Positive schemas in schema therapy with older adults: clinical implications and research suggestions. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 1-11.
DOI: 10.1017/S1352465820000077.

Zuzanna Jopkiewicz

OKSYTOCYNA W LECZENIU I ZAPOBIEGANIU PTSD

Udział oksytocyny w mechanizmie regulacji stresu jest dość dobrze znany: po pierwsze hormon szczęścia pośredniczy przy wydzielaniu kortyzolu w stresogennych sytuacjach; po drugie oksytocyna jest antagonistą dla wielu obszarów zaangażowanych w przeżywanie stresu. Najnowsze badania wskazują też na zaangażowanie tego neuroprzekaźnika w proces regulacji wydzielania neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego, odpowiedzialnego za wzrost neuronów i powstawanie pomiędzy nimi nowych połączeń.
Ze względu na to ostatnie odkrycie, pojawiły się hipotezy o możliwym użyciu zastrzyków z oksytocyny w celu poprawienia stanu pacjentów chorych na PTSD. Podwyższony poziom oksytocyny powinien zmniejszać stres i ułatwić przeżywanie doświadczeń wymagających budowania nowych połączeń w mózgu.
Badacze z uniwersytetu w Rzymie przeprowadzili metaanalizę sześciu randomizowanych kontrolowanych badań klinicznych, uwzględniających podawanie oksytocyny osobom chorym lub zagrożonym PTSD. Wyniki nie są jednoznaczne: niektóre z analizowanych badań nie pokazały żadnych różnic w poziomie stresu i lęku; inne natomiast wykazały znaczne polepszenie wyników grupy badanej narzędziem Responses to Script Driven Imagery Scale (RSDI), używanym w diagnozie PTSD. Poprawę wyników grupy badanej uzyskano również w tych eksperymentach, które brały pod uwagę nerwowość i lęk raportowane przez badanych a nie mierzone testami.
Druga bateria analizowanych badań dotyczyła skutków dłuższego podawania oksytocyny - co najmniej przez osiem dni. U badanych poddanych takiej terapii zaobserwowano z jednej strony znacząco słabsze objawy stresu pourazowego, ale z drugiej doświadczyli szeregu skutków ubocznych, m. in. problemów laryngologicznych czy bólów głowy.
Przedstawione wyniki wspierają hipotezę o wpływie poziomu oksytocyny na objawy PTSD, jednak nie wskazują jednoznacznie jaki jest mechanizm oddziaływania tego neuroprzekaźnika na symptomy choroby, ani w jaki sposób mogłoby przebiegać leczenie.

Di Lorenzo G, Longo L, Jannini TB, et al. (2020). Oxytocin in the prevention and the treatment of post-traumatic stress disorder: a systematic review of randomized controlled trials. Journal of Psychopathology 26, 107-118.

DOI: 10.36148/2284-0249-370

Henryk Skrzyński

Studenckie Koło Naukowe Psychoterapii DIALOG
Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego
ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa
logotyp